Subduraal hematoom

Wat zijn hersenvliezen en wat is de subdurale ruimte?

De hersenvliezen zijn de beschermende bekleding die de hersenen en zenuwweefsel beschermen in de schedel, en het ruggenmerg in de wervelkolom. (De wervelkolom is de ruggengraat, de kolom van botwervels in de rug die het ruggenmerg te omringen en beschermen).

Er zijn drie lagen van hersenvliezen:

  • De buitenste laag die tegen de schedel of de wervelkolom ligt, wordt de dura mater genoemd.
  • De middelste laag is de arachnoidea mater.
  • De binnenste laag die het dichtst bij de hersenen of het ruggenmerg ligt, wordt de pia mater genoemd.

Er zijn ook drie 'ruimten’ tussen de lagen van de hersenvliezen:

  • De epidurale ruimte is de ruimte tussen de wervelkolom en de dura mater. (Er is slechts een 'potentiële' epidurale ruimte in de schedel).
  • De subdurale ruimte is de ruimte tussen de dura mater en de arachnoidea mater.
  • De subarachnoïdale ruimte is de ruimte tussen de arachnoidea mater en pia mater.

Wat is een subduraal hematoom en wat veroorzaakt het?

Een subduraal hematoom is een verzameling van stollend bloed dat zich vormt in de subdurale ruimte. Gewoonlijk treedt het op als gevolg van een verwonding aan het hoofd. Bijvoorbeeld, iemand valt en raakt het hoofd of raakt betrokken bij een ongeluk dat hoofdletsel veroorzaakt. Het hoofdletsel kan schade en een bloeding veroorzaken uit een of meer bloedvaten bij of in de subdurale ruimte. Het bloed uit het bloedvat(en) verzamelt zich in de subdurale ruimte. Het hoofdletsel kan tegelijkertijd ook leiden tot schade aan het hersenweefsel – maar ook het subdurale hematoom kan tot schade aan hersenweefsel leiden.

Soms is een subduraal hematoom te wijten aan een spontane bloeding. Dat betekent dat er geen (uitwendige) schade is die het bloeden veroorzaakt. Dit kan gebeuren als je een probleem hebt met de stolling van je bloed. Bijvoorbeeld als je medicijnen slikt om het bloed te verdunnen (anticoagulantia) of als je bloed dunner is om een andere reden (zoals hemofilie of trombocytopenie). Een andere zeldzame oorzaak van een subduraal hematoom is bloeden uit een abnormaal bloedvat in de hersenen zoals een aneurysma (aterioveneuze malformatie). Een aneurysma is een ballonachtige zwelling in de wand van een slagader. Dit maakt de slagaderwand zwakker, waardoor deze kan scheuren en een bloeding kan veroorzaken.

Een subduraal hematoom kan zijn:

  • Een acuut subduraal hematoom - het bloed verzamelt zich snel na hoofdletsel; symptomen kunnen onmiddellijk of binnen enkele uren optreden.
  • Een chronisch subduraal hematoom - het bloed verzamelt zich langzamer na hoofdletsel; symptomen kunnen 2-3 weken na de eerste schade optreden.

Wie krijgt een subduraal hematoom?

Een subduraal hematoom kan zich op elke leeftijd voordoen. Maar er zijn bepaalde groepen mensen die meer risico hebben op het ontwikkelen van een subduraal hematoom na hoofdletsel.

  • Ouderen. Bij mensen ouder dan 60 jaar kan een deel van de bloedvaten rond de hersenen een beetje zwakker en gevoeliger voor schade en bloeden worden. Als we ouder worden, kunnen de hersenen ook een beetje 'krimpen' binnen de schedel, waardoor er extra druk op de bloedvaten komt en er meer kans is op bloedingen na hoofdletsel.
  • Alcoholisten. Alcoholmisbruik kan van invloed zijn op de stolling van het bloed, waardoor het bloed 'dunner' wordt en bloedingen sneller zullen optreden. Het kan ook leiden tot een soortgelijk 'krimpen' van de hersenen, dat optreedt als we ouder worden, waardoor er extra druk op de bloedvaten komt en er meer kans is op bloedingen. Alcoholisten hebben ook meer kans op vallen of stoten van hun hoofd.
  • Mensen die anticoagulantia gebruiken (antistolling). Antistollingsbehandeling (met inbegrip van de behandeling met aspirine of Sintrom) kan er ook voor zorgen dat een subduraal hematoom waarschijnlijker is na een hoofd letsel.
  • Zuigelingen. In de hersenen van een zuigeling kan een subduraal hematoom worden veroorzaakt door het scheuren van de aderen in de subdurale ruimte. Dit kan worden veroorzaakt door fysieke mishandeling van het kind (‘shaken baby syndrome), maar ook door andere oorzaken als vallen, stoten van het hoofd of ander toevallig hoofdletsel.

Hoe vaak komt een subduraal hematoom voor?

Hoofd verwondingen zijn vaak klein en niet ernstig. De meeste mensen met een klein hoofdletsel krijgen geen een subduraal hematoom. Toch komt een subduraal hematoom bij ongeveer één op de drie mensen met ernstig hoofdletsel voor. Het komt vaker voor bij het stijgen van de leeftijd.

Wat zijn de symptomen van een subduraal hematoom?

De hersenen en de hersenvliezen die het bedekken, passen goed binnen de schedel. Als een subduraal hematoom zich vormt, neemt het verzamelde stollende bloed ruimte in binnen de schedel en duwt op (of plet) het hersenweefsel. Het veroorzaakt ook dat de druk binnen de schedel (de intracraniale druk) verhoogt. Deze stijging van de druk kan betekenen dat de hersenen niet in staat zijn om normaal te functioneren zodat daardoor klachten ontstaan. leine subdurale hematomen hebben soms geen symptomen.

Acuut subduraal hematoom
De symptomen van een acuut subduraal hematoom ontstaan meestal kort na een hoofdletsel (van enkele minuten tot binnen 24-48 uur). Je verliest het bewustzijn op het moment van het hoofdletsel, maar dit gebeurt niet altijd. Je kunt een 'helder interval' van een paar uur na het hoofdletsel hebben waarin je relatief goed en normaal bent, maar je kunt later verslechteren en het bewustzijn verliezen als het hematoom zich vormt. Blijf je bij bewustzijn, dan kan slaperigheid of een ernstige hoofdpijn opkomen. Je kunt ook misselijk worden en/of gaan braken. Verder kun je verward raken, spierzwakte krijgen van de ledematen aan een kant van je lichaam en spraakproblemen ontwikkelen. Soms kan een beroerte optreden.

Chronisch subduraal hematoom
De symptomen van een chronisch subduraal hematoom ontstaan doorgaans pas ongeveer 2-3 weken na het eerste hoofdletsel (bij sommige mensen kan  het zelfs maanden duren). In feite kan de oorzaak vaak licht zijn of zelfs vergeten zijn. In het bijzonder kan dit optreden bij een ouder persoon met anticoagulantia, of een alcoholist.

De symptomen vorderen meestal geleidelijk. Er is vaak gebrek aan eetlust, misselijkheid en/of braken. Er is meestal hoofdpijn die geleidelijk ernstiger wordt. Je (of anderen) kunt geleidelijk toenemende zwakte (of uitval) van de ledematen aan een kant van je lichaam opmerken, spraakmoeilijkheden of stoornissen in het zien. Ook kun je toenemend suf worden en/of verward, of er kan sprake zijn van persoonlijkheidsveranderingen. Soms kan een beroerte optreden. Een chronisch subduraal hematoom kan moeilijk op te sporen zijn en kan enige tijd onherkenbaar blijven.

Welk onderzoek is nodig bij vermoeden op een subduraal hematoom?

Bij verdenking op een subduraal hematoom moet je naar het ziekenhuis. Het is een ernstige aandoening en spoedbehandeling is nodig. Er dient onderzoek plaats te vinden een mogelijk subduraal hematoom en ook naar signalen van eventuele andere schade die je kunt hebben. Je bewustzijn wordt gecontroleerd, het functioneren van de je ledematen en je ogen zullen gespiegeld worden (kijken met een lampje in het oog) om entuele tekenen van verhoogde druk in de schedel te ontdekken.

Bloedonderzoek kan worden gedaan om te zoeken naar andere mogelijke redenen voor verwarring en/of verlies van bewustzijn. Ook kan naar eventuele stoornissen in de bloedstolling worden gezocht. Een CT-scan van het hoofd (of soms een MRI-scan) is goed voor het opsporen van een subdurale hematoom. Mogelijk heb je ook andere scans of röntgenfoto’s nodig, afhankelijk van de vraag of enig ander letsel wordt vermoed.

Wat is de behandeling voor een subduraal hematoom?

De behandeling zal afhangen van de vraag of het hematoom acuut of chronisch is, de grootte van het hematoom, en de symptomen die je kunt hebben.

Als er sprake is van een klein, acuut subduraal hematoom dat geen andere symptomen veroorzaakt (of de symptomen zijn niet ernstig), kan je soms volstaan met zorgvuldig toezicht en observatie. Gekeken wordt of het bloedstolsel door het lichaam zelf wordt opgelost. Herhaald lichamelijk onderzoek wordt meestal uitgevoerd naar het niveau van bewustzijn en eventuele andere klachten (als hoofdpijn, spierzwakte of uitval van ledematen etc – die duiden erop dat het hematoom groter wordt). Herhaalde CT-scans kunnen gemaakt worden om te kijken of het hematoom kleiner wordt.Krijg je ernstige klachten of uival en groeit het hematoom dan is operatief ingrijpen meestal nodig.

Bij een groot subduraal hematoom wordt direct operatief ingegrepen. Met name als er tekenen van verhoogde druk in de schedel zijn of uitval van lichaamsfuncties of spraakstoornissen. Operatief ingrijpen houdt in: maken van enkele boorgaten in de schedel of een operatie genaamd craniotomie (het lichten van de schedel).

Boorgaten zijn kleine gaatjes die door de schedel worden geboord, tot in het gebied waar het subdurale hematoom zich heeft gevormd. Via de gaatjes kan het bloed worden verwijders f uitgezogen. Hechtingen of nietjes worden vervolgens gebruikt om de boorgaten te dichten. Een craniotomie is wanneer een gedeelte van de schedel wordt verwijderd, zodat de hersenen en hersenvliezen vrij komen te liggen. Het kan een verhoogde druk in de schedel verlichten en het stolsel in de subdurale ruimte kan worden verwijderd. Hierna wordt het gedeelte van de schedel dat is verwijderd, teruggeplaatst.

Wat is de prognose van een subduraal hematoom?

Dit kan afhangen van de ernst van het aanvankelijke hoofdletsel wat het subdurale hematoom heeft veroorzaakt. Veel mensen met een klein subduraal hematoom kunnen snel en volledig herstellen. Als er geen schade is aan het onderliggende hersenweefsel overleeft 80% van de mensen een acuut subduraal hematoom. Als er ook schade is aan het hersenweefsel zijn de vooruitzichten meestal slechter dan wanneer er geen sprake is van schade aan hersenweefsel. Sommige mensen sterven als gevolg van de effecten van een groot hematoom op de hersenen.

Infectie of meningitis kan een complicatie zijn na een operatie voor een subduraal hematoom. Soms kan de druk op de hersenen als gevolg van een subduraal hematoom leiden tot permanente schade zoals krachtsverlies in ledematen, spraakstoornissen of geheugenproblemen. Als dit het geval is, kunnen revalidatie en ondersteuning van fysiotherapeuten, ergotherapeuten en logopedisten bijdragen tot een verbetering van je functioneren op de lange termijn.

Kan een subduraal hematoom worden voorkomen?

Bij gebruik van antistolling moet je het stollingsgehalte van je bloed regelmatig laten onderzoeken. Als je bloed te dun wordt, heb je meer kans om een subduraal hematoom als je valt of je hoofd stoot.

Probeer natuurlijk sowieso om het risico van vallen en je hoofd stoten te verminderen, met name als je ouder wordt. Dit kunnen ook eenvoudige maatregelen rond het huis zijn zoals het verwijderen van losse tapijten en andere obstakels. Alcoholisten zouden hulp moeten zoeken om het drinken te beteugelen. Doe je aan sporten waarbij er kans is op hoofdletsel draag dan een helm/beschermende hoofduitrusting om het risico op ernstig hoofdletsel te verminderen.