Syndroom van Cushing

Wat is het syndroom van Cushing?

Cushing is een aandoening waarbij je lichaam teveel van een hormoon genaamd cortisol aanmaakt. De aandoening is genoemd naar Dr. Cushing, die het als eerste beschreef aan het begin van de 20ste eeuw. Het is tamelijk zeldzaam. Het komt bij 10-15 personen op 1.000.000 voor. Meestal begint het op jongvolwassen leeftijd en het komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen.

Wat is cortisol en wat doet het?

Cortisol is een hormoon dat wordt aangemaakt door de bijnier, meer bepaald in de bijnierschors. (Een hormoon is een chemische stof die wordt aangemaakt in één deel van het lichaam, waarna het in de bloedbaan terecht komt om in andere delen van het lichaam zijn invloed uit te oefenen). Je hebt twee bijnieren, die zich net boven de nieren bevinden.

Cortisol is van levensbelang. Het heeft o.a. de volgende functies:

  • Het helpt bij het reguleren van de bloeddruk.
  • Het helpt bij het reguleren van het immuunsysteem.
  • Het helpt bij de insuline en suikerregulatie. 
  • Het helpt het lichaam te reageren op stress.

Hoe wordt de cortisolspiegel normaal gereguleerd?

De cortisolspiegel moet precies goed zijn. Teveel of te weinig cortisol kan problemen veroorzaken. De hoeveelheid cortisol die door de bijnieren wordt aangemaakt wordt gereguleerd door een ander hormoon genaamd adreno-cortico-troop hormoon (ACTH). ACTH wordt aangemaakt in de hypofyse.

De hypofyse bevindt zich net onder de hersenen. De hypofyse maakt verschillende hormonen aan, waaronder ACTH. Ook de hoeveelheid ACTH wordt grotendeels gereguleerd door weer een ander hormoon genaamd het corticotrofine-releasing hormoon (CRH, hormoon dat ACTH ‘vrijgeeft’). CRH wordt aangemaakt in een klein onderdeel van de hersenen genaamd de hypothalamus. CRH ‘stimuleert’ bepaalde cellen in de hypofyse om ACTH aan te maken.

ACTH komt in de bloedbaan terecht, waarna het naar de bijnieren wordt vervoerd, waar het deze klieren ‘stimuleert’ om cortisol aan te maken. Als de ACTH-spiegel in het bloed stijgt,  maken de bijnieren meer cortisol aan.

Daar staat tegenover dat, wanneer de cortisolspiegel in het bloed stijgt, de hoeveelheid ACTH die wordt aangemaakt omlaag gaat, waardoor de bijnieren vervolgens minder cortisol aanmaken. Op deze manier zorgt het lichaam ervoor dat er precies voldoende cortisol wordt aangemaakt (dit systeem van hormonen die elkaar beïnvloeden wordt ook wel feedback-regulatiemechanisme genoemd).

Wat veroorzaakt afwijkingen in de cortisolspiegel?

Er zijn een aantal oorzaken, waaronder:

De ziekte van Cushing
Hierbij is de oorzaak een adenoom, een klein goedaardig gezwelletje in de hypofyse. In de meeste gevallen is het minder dan 1 cm in doorsnee en het bestaat uit abnormale cellen die een heleboel ACTH aanmaken. De ACTH stimuleert de bijnieren vervolgens om teveel cortisol aan te maken. De abnormale cellen worden niet ‘uitgezet’ door de te hoge cortisolspiegel, zoals dat normaal wel zou gebeuren. De regulatie als hierboven omschreven treedt dus niet op, wat tot problemen leidt.
Ongeveer 4 op de 5 gevallen van Cushing worden door zo’n goedaardig adenoom(-pje) veroorzaakt.

Bijnierproblemen
Er bestaan verschillende zeldzame aandoeningen aan de bijnieren die kunnen leiden tot een te hoge cortisolspiegel, waaronder:

  • Bijnierhyperplasie – dit betekent een verhoogd aantal cellen en ook teveel groei van de cellen in de bijnieren. Deze cellen maken vervolgen teveel cortisol aan. Er bestaan verschillende types bijnierhyperplasie.
  • Een goedaardig tumor in de bijnier.
  • Een kwaadaardig tumor in de bijnier (zeldzaam).

Andere oorzaken van teveel ACTH (ectopische ACTH)
Sommige zeldzame tumoren elders in het lichaam kunnen ook ACTH aanmaken, bijvoorbeeld sommige soorten longkanker. Dit ‘ectopische’ ACTH (ACTH wat niet op zijn ‘normale’ plaats wordt geproduceerd) stimuleert vervolgens de bijnieren om teveel cortisol aan te maken. Een verscheidenheid aan – goedaardige en soms kwaadaardige - tumoren kan ACTH aanmaken. Sommige goedaardige tumoren zijn zo klein dat het soms moeilijk vast te stellen is waar in het lichaam het teveel aan ACTH wordt geproduceerd.

Corticosteroïde medicijnen
Sommige mensen gebruiken corticosteroïden die lijken op cortisol, bijvoorbeeld Prednisolon. Dit wordt soms gebruikt om, bijvoorbeeld, sommige soorten artritis (gewrichtsontsteking)  of kanker te behandelen. Behandeling met deze medicijnen kan op de lange termijn symptomen veroorzaken die lijken op het syndroom van Cushing.

Andere oorzaken
Sommige mensen die heel veel alcohol drinken maken teveel cortisol aan. De cortisolspiegel normaliseert meestal als het drinken stopt.
Sommige mensen met een ernstige depressie maken teveel cortisol aan.