Tuberculose diagnose

Hoe wordt TBC vastgesteld?

Soms kan TBC makkelijk worden aangetoond, maar soms ook levert de diagnose problemen op. In het algemeen wordt de diagnose gesteld op ‘het klinische beeld’ (je klachten en het lichamelijk onderzoek door je arts), gecombineerd met de uitslagen van bepaald onderzoek. Altijd zal een foto van je longen worden gemaakt, wordt een tuberculinetest afgenomen en wordt je sputum onderzocht.

Longfoto
Een longfoto toont meestal actieve long-TBC aan. Ook kun je er genezen TBC op zien (littekens) of inactieve TBC.

Tuberculine huidtest (voorheen Mantoux genoemd)
Deze test geeft aan of je in contact bent geweest met de TBC-bacterie op enig moment in je leven. Maar de test is niet bewijzend voor een actieve infectie. Tuberculine is een stukje TBC-bacterie, maar dan sterk verzwakt. Het wordt in de huid geïnjecteerd, meestal op je onderarm. Het injectieplekje wordt 2-3 dagen later ‘afgelezen’.

Is het gebied rond het injectiepunt rood en ontstoken geworden dan noemen we de reactie ‘positief’. Dat betekent dat je ofwel een actieve TBC hebt, of dat je een infectie met TBC hebt doorgemaakt. Of het betekent dat je in het verleden met BCG gevaccineerd bent (BCG is een vaccin tegen TBC). Een ‘negatieve’ tuberculinetest sluit TBC vrijwel uit, hoewel deze uitslag ‘vals-negatief’ kan zijn. Dit kan het geval zijn als je ernstige TBC hebt, AIDS of een slecht werkend immuunsysteem, of je ziet dit wel eens bij jonge kinderen in de eerste stadia van een TBC-infectie.

Sputumonderzoek
Als de longfoto en/of de tuberculinetest verdacht zijn voor TBC dan wordt naar TBC-bacteriën in de longen gezocht. Dit gebeurt door sputumonderzoek, m.n. van het sputum dat je opgeeft bij het hoesten.

Eerst wordt een beetje sputum met een speciale ‘kleuring’ onder de microscoop bekeken (‘uitstrijkje’). De kleurstof kleurt de TBC-bacterie aan. Meestal is de uitslag binnen enkele dagen bekend.

Ook kan sputum op kweek gezet worden. De TBC-bacterie kan dan in een laboratoriumomgeving groeien. TBC-bacteriën groeien langzaam, dus de uitslag kan enkele weken duren. Er zijn wel 2 belangrijke redenen om kweken te doen: om toch TBC-bacteriën aan te tonen die niet in het uitstrijkje zichtbaar waren en met kweken van de bacterie kan meteen getest worden of deze resistent is voor bepaalde antibiotica (resistentie tegen antibiotica wordt verderop besproken).

Het kan dus enkele weken duren eer sputumonderzoek de TBC-infectie kan aantonen. Daarom wordt bij verdenking op actieve TBC (typische symptomen en veranderingen op de longfoto) alvast gestart met behandeling – nog voor de sputumkweken binnen zijn. Dat wordt gedaan om te voorkómen dat de ziekte erger wordt en ook om te voorkómen dat andere mensen in de omgeving worden aangestoken.

Indien sputum moeilijk op te vangen is (bijvoorbeeld bij kinderen) kan een beetje maaginhoud worden opgevangen en onderzocht.

Ander onderzoek
Ander mogelijk onderzoek bij verdenking op TBC kan zijn:

  • Een bloedtest die ‘interferon-gamma-test’ heet. Deze kan van nut zijn als de tuberculinetest onduidelijk is. Deze bloedtest is niet gevoelig voor BCG-vaccinatie.
  • Een HIV-test kan worden voorgesteld. Dit omdat TBC bij mensen die HIV-positief zijn vaker voorkomt en behandeling dan voor beide aandoening nodig kan zijn.
  • Een CT- of MRI-scan van het lichaam of van bepaalde organen verdacht voor TBC. Een hersenscan kan bijvoorbeeld van nut zijn bij verdenking op meningitis, of hersenontsteking (encefalitis) door TBC.
  • Biopsie van organen of weefseldelen (anders dan de longen) die verdacht lijken voor TBC. Een biopt of een beetje vloeistof uit zo’n verdacht gebied kan duidelijkheid geven. Dezelfde laboratoriumtesten als bij het sputum kunnen erop los gelaten worden. Er kan bijvoorbeeld onderzoek worden gedaan naar TBC in de urine, in een lymfebiopt van een lymfeklier onder de huid of in de longen. Ook kan een lumbaalpunctie worden gedaan, dan wordt een beetje hersenvocht (liquor) uit het ruggenmerg gehaald, die gebeurt bij verdenking op meningitis door TBC.
  • Er zijn nieuwe onderzoeken in ontwikkeling. Andere wijzen van kweken bijvoorbeeld die sneller uitsluitsel kunnen geven. Andere onderzoeken kunnen helpen de TBC-bacterie te identificeren en te onderzoeken of er resistentie is tegen antibiotica.