Tyfusvaccinatie

Wat is tyfus?

Tyfus of buiktyfus wordt veroorzaak door een bacterie genaamd Salmonella typhi. Deze bacterie kan voedsel en drank besmetten in gebieden met matige hygiëne. Buiktyfus kan variëren van een lichte ziekte tot een dodelijke ziekte. Symptomen omvatten plotselinge (hoge) koorts, heftige hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn, verminderde eetlust, obstipatie (verstopping) of (vaker) diarree. Deze symptomen kunnen erg heftig zijn.

(Noot: er zijn veel verschillende salmonellabacteriën. De meeste soorten blijven in de darm en veroorzaken diarree, vaak een onderdeel van ‘voedselvergiftiging’. Salmonella typhi echter kan van de darmen naar andere delen van het lichaam gaan en daar een ernstiger ziekte veroorzaken).

Mensen met buiktyfus geven de bacterie af via hun faeces ( ontlasting). Zelfs als symptomen weg zijn, blijft ongeveer 10% van de mensen die buiktyfus gehad hebben ‘drager’. Dit betekent dat enkele bacteriën in de darm blijven leven en je continu bacteriën afgeeft via je ontlasting. Als de hygiëne niet goed is kan de bacterie doorgegeven worden aan anderen die dan buiktyfus zouden kunnen krijgen. Ongeveer de helft van de dragers raakt alsnog de tyfusbacterie kwijt binnen drie maanden, maar tot wel de helft van de dragers blijft gedurende lange tijd tyfusbacteriën af geven via de ontlasting. 

De incubatietijd van de ziekte is gewoonlijk 1-3 weken. Tot die tijd heb je nergens last van. In Nederland komt het nauwelijks voor. Ongeveer 80% van de voorkomende  gevallen zijn mensen die de infectie in het buitenland hebben opgelopen. Een buiktyfusinfectie kan succesvol behandeld worden met antibiotica.

Wie zou er ingeënt moeten worden tegen buiktyfus?

Reizigers naar gebieden waar buiktyfus een probleem is en meer in het bijzonder gebieden waar de hygiëne en sanitaire voorzieningen slecht zijn, zouden gevaccineerd moeten worden. De gebieden waar buiktyfus voorkomt zijn: Azië, Afrika, Centraal- en Zuid-Amerika. Vaccinatie hoeft niet noodzakelijk te zijn voor korte verblijven als je in een goede accommodatie verblijft (zoals ‘all-in vakanties’). Je huisarts of een vaccinatie-instelling kan je adviseren over of je gevaccineerd moet worden tegen buiktyfus.

Mensen die met stoffen omgaan die tyfusbacteriën kunnen bevatten zouden ook gevaccineerd moeten worden.

Vaccinatie

Er zijn twee soorten vaccinatie beschikbaar in Nederland. Er is een orale vaccinatie en ook een injecteerbare vaccinatie.

De orale vaccinatie wordt gegeven in drie capsules, om de dag een, om in te nemen. De capsules moeten in een koelkast bewaard worden en elke capsule moet ingenomen worden met koud water, ongeveer een uur voor een maaltijd. De orale vaccinatie moet een week voor vertrek afgemaakt zijn. Deze orale vaccinatie mag alleen aan kinderen boven de zes jaar gegeven worden. Antibiotica en sommige malariapillen kunnen de werking van de pillen remmen. De meeste malariapillen moeten niet ingenomen worden tot op zijn minst drie dagen na het gebruik van de orale vaccinatie.

De injecteerbare vaccinatie wordt gegeven via een injectie. Het moet op zijn minst twee weken voor vertrek gegeven worden, het liefst een maand van te voren.
Beide vormen van vaccinatie stimuleren je lichaam om afweerstoffen te maken tegen de tyfusbacterie. Deze afweerstoffen beschermen je tegen ziekte wanneer je toch geïnfecteerd raakt met de tyfusbacterie. 

Een boosterdosis wordt bij beide vormen van vaccinatie elke drie jaar aanbevolen (1 injectie of drie capsules) voor mensen die nog steeds het risico lopen geïnfecteerd te raken.

Een gecombineerde vaccinatie tegen buityfus en Hepatitis A is ook beschikbaar. Dit kan nuttig zijn als je bescherming tegen beide ziekten nodig hebt. De Hepatitis A component geeft je bescherming voor een jaar en de buiktyfuscomponent voor drie jaar.

Zijn er mogelijke bijwerkingen?

Lichte plaatselijke irritatie en roodheid kunnen ontstaan na de injectie gedurende een paar dagen. 1 op de 100 mensen krijgt koorts. Van de orale vaccinatie zijn de bekendste bijwerkingen: misselijkheid, diarree, koorts en hoofdpijn. Ernstiger reacties zijn erg zeldzaam bij beide typen vaccinatie.

Wie moet geen tyfusvaccinatie krijgen?

Sommige mensen komen niet in aanmerking voor een buiktyfusvaccinatie.
De vaccinatie middels injectie zou niet moeten worden gegeven aan:

  • Mensen die last hebben van een ziekte met koorts. Het is het beste om te wachten tot deze ziekte over is en dan pas de vaccinatie toe te dienen. 
  • Mensen die in het verleden heftige (anafylactische) reacties op dit vaccin hebben gehad. 
  • Kinderen onder de leeftijd van twee jaar. Kinderen tussen de 12 maanden en 2 jaar moeten alleen gevaccineerd worden als het risico om buiktyfus te krijgen als groot wordt beschouwd.

De orale vaccinatie zou niet moeten worden gegeven aan:

  • Mensen die last hebben van een ziekte met koorts. Het is het best om te wachten tot deze ziekte over is en dan pas de orale vaccinatie toe te dienen. 
  • Mensen die in het verleden zware (anafylactische) reacties op dit vaccin hebben gehad of een allergie hebben voor gelatine.
  • Kinderen onder de leeftijd van zes jaar.
  • Mensen die verminderd immuun zijn (mensen met HIV, mensen die gedurende langere tijd een hoge dosis corticosteroïden gebruiken, mensen die chemotherapie ondergaan, etc)
  • Er zijn op dit moment geen gegevens beschikbaar over de veiligheid van de vaccins voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven. Maar als het risico op buiktyfus hoog is dan kan ook tijdens zwangerschap of borstvoeding een vaccinatie worden geadviseerd.

Opmerkingen

Vaccinatie is slechts een onderdeel om buiktyfus te voorkómen. De beide vormen van vaccinatie zijn slechts ongeveer 75% effectief, vooral wanneer je wordt blootgesteld aan grote aantallen tyfusbacteriën. Dus wanneer je naar ‘risico’-gebieden reist moet je zorg dragen voor een goede lichaamsverzorging, alleen water of andere dranken drinken waarvan je zeker weet dat ze veilig zijn (flesje water, gesteriliseerd water, etc), geen ijsblokjes in je drankjes laten doen, en alleen etenswaren eten die schoon gemaakt zijn en behoorlijk zijn klaargemaakt (goed gekookt of verwarmd). Daarnaast is regelmatig je handen wassen van groot belang, zeker na de toiletgang.